کرم ابریشمباف ناجور چیست؟
کرم ابریشمباف ناجور یکی از آفات مهم برگخوار درختان است که میتواند در شرایط مناسب با افزایش شدید جمعیت، به حالت طغیانی برسد. نام علمی این آفت Lymantria dispar است و در مرحله لاروی با تغذیه از برگ درختان، خسارت اصلی را ایجاد میکند.
این آفت در جنگلها، باغها و برخی مناطق دارای پوشش درختی میتواند مشکلساز شود و در صورت افزایش جمعیت، بخش قابل توجهی از شاخوبرگ درختان را از بین ببرد.
نکته مهم این است که کرم ابریشمباف ناجور با کرم ابریشم پرورشی که برای تولید ابریشم استفاده میشود متفاوت است و نباید این دو را با یکدیگر اشتباه گرفت.
چرا به آن «ابریشمباف ناجور» میگویند؟
یکی از ویژگیهای جالب این حشره، تفاوت ظاهری زیاد بین پروانه نر و ماده است.
مادهها معمولاً جثه بزرگتر و بالهای روشنتری دارند، در حالی که نرها کوچکتر و تیرهتر هستند. همین تفاوت قابل توجه ظاهری، دلیل استفاده از واژه «ناجور» در نام فارسی این آفت است.
طغیان کرم ابریشمباف ناجور در شمال ایران
در ماههای اخیر، گزارشهایی از افزایش جمعیت این آفت در بخشهایی از شمال کشور منتشر شده است.
یکی از موارد اخیر در جنگلهای پناهگاه حیاتوحش لوندویل آستارا در استان گیلان بوده است. بر اساس گزارشهای منتشرشده در تیر ۱۴۰۵، عملیات مبارزه مکانیکی و بیولوژیکی با این آفت در حدود ۱۰ هکتار از منطقه آغاز شده است.
این موضوع نشان میدهد که آفت صرفاً یک مسئله مربوط به باغهای شخصی نیست و در صورت طغیان میتواند به پوشش جنگلی نیز آسیب وارد کند.
البته این آفت پیش از این نیز در مناطق مختلف شمال کشور مشاهده شده است و طغیان آن در گیلان سابقه دارد. در سال ۱۴۰۳، عملیات مبارزه مکانیکی و بیولوژیکی در سطح ۱۱۳۵ هکتار از جنگلهای گیلان گزارش شده بود.
کرم ابریشمباف ناجور چه خسارتی به درختان میزند؟
خسارت اصلی توسط لارو یا همان مرحله کرمی آفت ایجاد میشود.
لاروها از برگ درختان تغذیه میکنند و در جمعیتهای بالا میتوانند بخش زیادی از شاخوبرگ را مصرف کنند.
مهمترین علائم عبارتاند از:
- سوراخ شدن برگها
- خورده شدن قسمتهای وسیعی از برگ
- کاهش شدید سطح برگ
- خزان زودرس
- ضعیف شدن درخت
- کاهش رشد سالانه درخت در صورت تکرار خسارت
در طغیانهای شدید، ممکن است درخت در مدت کوتاهی بخش زیادی از برگهای خود را از دست بدهد.
با این حال، از بین رفتن برگها لزوماً به معنی خشک شدن فوری درخت نیست؛ درختان سالم ممکن است دوباره برگ تولید کنند، اما تکرار این خسارت میتواند درخت را ضعیف کرده و رشد سالانه آن را کاهش دهد.
چرخه زندگی کرم ابریشمباف ناجور
برای مبارزه مؤثر با این آفت، شناخت چرخه زندگی آن اهمیت زیادی دارد.
چرخه زندگی شامل مراحل زیر است:
تخم ← لارو ← شفیره ← پروانه بالغ
مهمترین مرحله برای کنترل آفت، مرحله لارو جوان است؛ زیرا لاروها در این مرحله فعال هستند و کنترل آنها میتواند از ادامه خسارت جلوگیری کند.
یکی از روشهای مهم کنترل نیز پیدا کردن و از بین بردن تودههای تخم است که میتوانند روی تنه و شاخههای درخت قرار گرفته باشند.
چگونه کرم ابریشمباف ناجور را کنترل کنیم؟
مبارزه با این آفت باید بر اساس شرایط منطقه، شدت آلودگی و مرحله زندگی آفت انجام شود. در مناطق جنگلی نیز استفاده خودسرانه از سموم توصیه نمیشود و باید بر اساس نظر کارشناسان منابع طبیعی و گیاهپزشکی انجام شود.
۱. مبارزه مکانیکی
یکی از روشهای مهم، جمعآوری فیزیکی مراحل مختلف آفت است.
برای مثال:
- جمعآوری تودههای تخم از تنه و شاخه
- حذف لانهها و تودههای تخم
- جمعآوری برخی مراحل غیرمتحرک آفت
این روش بهخصوص در مناطق محدود، باغهای کوچک و اطراف درختان آلوده میتواند مفید باشد.
۲. مبارزه بیولوژیک با BT
یکی از روشهایی که برای کنترل این آفت مورد استفاده قرار گرفته، استفاده از Bacillus thuringiensis (Bt) است.
Bt یک عامل کنترل زیستی است که برخی سویهها و فرآوردههای آن برای کنترل لارو پروانهها استفاده میشوند.
در کنترل ابریشمباف ناجور، زمان استفاده اهمیت زیادی دارد؛ زیرا با افزایش سن لارو، اثربخشی برخی فرآوردههای Bt کاهش پیدا میکند. در برنامههای مدیریتی، مرحله لاروی جوان اهمیت ویژهای دارد.
۳. استفاده از سموم شیمیایی
در بعضی شرایط ممکن است استفاده از حشرهکشها در برنامه مدیریت آفت ضروری باشد؛ اما انتخاب سم، دوز، زمان مصرف و نحوه کاربرد باید بر اساس برچسب سم و توصیه کارشناس گیاهپزشکی انجام شود.
بهخصوص در جنگلها و مناطق حفاظتشده، سمپاشی خودسرانه میتواند به حشرات مفید، گردهافشانها و سایر اجزای اکوسیستم آسیب بزند.
بهترین روش مبارزه با کرم ابریشمباف ناجور چیست؟
یک روش واحد برای تمام مناطق وجود ندارد.
مدیریت مؤثر معمولاً ترکیبی از:
پایش آفت + شناسایی مرحله زندگی + کنترل مکانیکی + کنترل بیولوژیک + استفاده هدفمند از سموم در صورت نیاز
است.
در مناطق جنگلی نیز تصمیمگیری باید با توجه به حساسیت اکوسیستم و نظر کارشناسان انجام شود.
اگر در باغ خودمان کرم ابریشمباف ناجور دیدیم چه کنیم؟
اگر فقط چند لارو مشاهده کردید، ابتدا محل تجمع و تودههای تخم را بررسی کنید.
سپس:
- درختان را بهصورت منظم بررسی کنید.
- زیر برگها و روی تنه را بررسی کنید.
- تودههای تخم را پیدا کنید.
- از افزایش جمعیت جلوگیری کنید.
- در صورت افزایش آلودگی، با کارشناس گیاهپزشکی مشورت کنید.
- از مصرف خودسرانه حشرهکشها خودداری کنید.
جمعبندی
کرم ابریشمباف ناجور یکی از آفات مهم برگخوار درختان است که در شرایط مناسب میتواند بهصورت طغیانی ظاهر شود. در سال ۱۴۰۵ نیز افزایش جمعیت این آفت در بخشهایی از شمال کشور، از جمله جنگلهای لوندویل آستارا، مورد توجه قرار گرفته و عملیات کنترل مکانیکی و بیولوژیکی در منطقه انجام شده است.
شناسایی زودهنگام، پایش منظم و کنترل آفت در مراحل حساس زندگی آن، مهمترین عوامل کاهش خسارت هستند.
