خیار گلخانه ای
خیار یکی از پرمصرفترین صیفیجات در سبد غذایی خانوار ایرانی است که بخش زیادی از آن در گلخانهها تولید میشود. در سالهای اخیر، سطح زیرکشت محصولات گلخانهای بهویژه خیار به شکل قابل توجهی افزایش یافته است؛ بهطوری که تا سال ۱۳۹۹ بیش از ۱۲ هزار هکتار از زمینهای کشاورزی کشور به این نوع کشت اختصاص یافته بوده است. خیار گلخانهای بهتنهایی نزدیک به ۶۰ درصد از این سطح را شامل میشود.
تولید انبوه این محصول بیشتر در فصل زمستان و بهار انجام میشود. این دوره از نظر فعالیت آفات بسیار حساس است و برای جلوگیری از آسیبدیدگی محصولات، بسیاری از تولیدکنندگان به استفاده از آفتکشها روی میآورند.اما بسیاری از گلخانهداران با وجود هزینههای بالای سموم و نیروی کار، به دلیل اشتباهات رایج در سمپاشی، برداشت خود را کاهش می دهند.
اگر شما میخواهید از این خسارتها جلوگیری کنید، با ما همراه باشید تا ۷ اشتباه مرگبار را بشناسید و راهکارهای عملی برای رفع آنها را یاد بگیرید.
اشتباه اول: استفاده از سم در مرحله گلدهی
مشکل: بسیاری از کشاورزان تصور میکنند برای جلوگیری از آفات، باید در زمان گلدهی سمپاشی کنند. اما سموم شیمیایی باعث ریزش گلها و کاهش تشکیل میوه میشوند. حساسیت گلهای خیار به ویژه در برابر سموم تماسی بسیار بالاست.
راهکار: بهترین زمان سمپاشی خیار گلخانهای قبل از باز شدن گلها (مرحله جوانه زنی) یا بعد از تشکیل میوههای کوچک (به اندازه بند انگشت) است. در صورت مشاهده آفت در زمان گلدهی، از سموم سیستمیک با دوره کارنس کوتاه و با مشورت کارشناس استفاده کنید.
توصیه عملی: یک برنامه سمپاشی بر اساس مراحل رشد تنظیم کنید.
اشتباه دوم: عدم توجه به رطوبت گلخانه حین سمپاشی
مشکل: رطوبت بالای گلخانه (بیش از ۷۰٪) باعث ایجاد قارچهای بیماریزای سطحی (مانند بوتهمیری) میشود و ترکیب آن با سموم، سوختگی برگ و ساقه را به همراه دارد. از طرفی رطوبت پایین (زیر ۴۰٪) نیز باعث تبخیر سریع سم و کاهش اثر آن میشود.
راهکار: رطوبت گلخانه را قبل از سمپاشی بین ۵۰ تا ۶۰٪ تنظیم کنید. در گلخانههای فاقد سیستم مهپاش، سمپاشی را صبح زود (قبل از افزایش دما) یا عصر (زمانی که رطوبت نسبی بالاتر است) انجام دهید. همچنین از سمپاشی در روزهای بارانی یا مهآلود خودداری کنید.
اشتباه سوم: ترکیب نادرست دو یا چند سم
مشکل: ترکیب خودسرانه قارچکشها و حشرهکشها (مثلاً ترکیب سموم مسی مانند بردوفیکس با سموم فسفره مانند مالاتیون) باعث واکنشهای شیمیایی، کاهش اثر یا سوزاندن گیاه میشود. گلخانهداران اغلب برای صرفهجویی در زمان، چند سم را در یک تانک مخلوط میکنند.
راهکار: قبل از هر ترکیب، حتماً برچسب هر سم را بخوانید. در صورتی که دستورالعمل خاصی وجود ندارد، از ترکیبات ساده (حداکثر دو سم) استفاده کنید و ابتدا روی چند بوته آزمایش کنید.
نکته: ترکیب سموم اسیدی و قلیایی را هرگز انجام ندهید (مثلاً گوگرد با قارچکشهای مسی).
اشتباه چهارم: غفلت از دوره کارنس
مشکل: بسیاری از گلخانهداران به دوره کارنس (فاصله آخرین سمپاشی تا برداشت محصول) توجه نمیکنند.
این محصول پرطرفدار به دلیل مصرف تازه، باید از نظر باقیمانده سموم شیمیایی به دقت کنترل شود چراکه اشتباه دراین مورد سلامت مصرفکننده را به خطر میاندازد.
راهکار: بعد از هر سمپاشی، تاریخ دقیق و دوره کارنس آن سم را یادداشت کنید.
اشتباه پنجم: اسپری کردن در ساعات گرم روز
مشکل: سمپاشی در ظهر و اوایل بعدازظهر(دمای بالای ۳۰ درجه) باعث تبخیر سریع ذرات سم میشود. قطرات ریز آب به سرعت خشک شده و غلظت سم روی برگ افزایش مییابد که منجر به سوختگی و کاهش جذب میشود.
راهکار: بهترین بازه زمانی سمپاشی خیار گلخانهای ساعت ۶ تا ۹ صبح یا ساعت ۱۶ تا ۱۸ عصر است. در روزهای با دمای بالای ۳۵ درجه، سمپاشی را به طور کلی به روز دیگری موکول کنید. همچنین از نازلهای قطرهریز برای کاهش تبخیر استفاده کنید.
اشتباه ششم: انتخاب نادرست نازل و فشار پمپ
مشکل: استفاده از نازلهای با قطرات خیلی ریز (مهپاش) که باعث رانش سم به بیرون از گلخانه میشود و یا نازلهای با قطرات درشت که پوشش دهی ناقص دارند. همچنین فشار پمپ بالا باعث شکستن برگهای حساس میشود.
راهکار: برای سمپاشی خیار گلخانهای از نازلهای بادبزنی (فندار) با اندازه قطرات متوسط (۲۰۰–۳۰۰ میکرون) استفاده کنید. فشار پمپ را روی ۲ تا ۳ بار تنظیم کنید.
اشتباه هفتم: عدم رعایت تناوب سموم
مشکل: با استفاده مکرر از یک گروه شیمیایی (مثلاً حشرهکشهای پایریتروئیدی)، آفات و قارچها در برابر آن مقاوم میشوند. نتیجه این میشود که غلظت سم را دو برابر میکنید اما اثری ندارد.
راهکار: هر فصل از گروههای شیمیایی مختلف (به ترتیب زیر) استفاده کنید:
- سموم فسفره (مثل دیمیلین)
- سموم پایریتروئیدی (مثل دلتامترین)
- سموم بیولوژیک (مثل Bt یا تریکودرما)
همچنین میتوانید از سموم با مکانیسم اثر متفاوت در هر نوبت استفاده کنید. برای مشاوره دقیق می توانید از کارشناسان گیاهپزشک ما کمک بگیرید.
سوالات متداول
۱. بهترین زمان سمپاشی خیار گلخانهای چه موقع است؟
بهترین زمان صبح زود (۶-۹ صبح) یا عصر (۴-۶ بعدازظهر) با دمای زیر ۳۰ درجه و رطوبت ۵۰-۶۰٪ است.
۲. آیا میتوان سم قارچکش و حشرهکش را با هم مخلوط کرد؟
فقط در صورتی که برچسب هر دو سم مجوز این کار را دهد.
۳. دوره کارنس سم برای خیار چقدر است؟
بسته به نوع سم از ۳ روز تا ۲۱ روز متغیر است. همیشه به جعبه سم مراجعه کنید.
۴. چرا پس از سمپاشی برگهای خیار زرد میشوند؟
مهمترین علت آن استرس ناشی از دمای بالا، رطوبت نامناسب یا ترکیب نادرست سموم است. با تنظیم شرایط محیطی و کاهش غلظت سم مشکل را برطرف کنید.
۵. چند روز یکبار باید خیار گلخانهای را سمپاشی کرد؟
بستگی به شدت آفت و نوع سم دارد. معمولاً هر ۷ تا ۱۴ روز یکبار در فصل رشد، اما اگر از سموم بیولوژیک استفاده میکنید، ممکن است هر ۳-۵ روز نیاز باشد. حتماً با مانیتورینگ مداوم بوتهها تصمیم بگیرید.
نتیجهگیری
اشتباهات کوچک در سمپاشی خیار گلخانهای میتواند خسارتهای جبرانناپذیری به بار آورد. با رعایت ۷ نکته ذکر شده در این مقاله، میتوانید هم محصول سالمتری داشته باشید و هم هزینههای خود را کاهش دهید. اگر به دنبال سموم با کیفیت و مشاوره رایگان هستید، میتوانید از فروشگاه ما دیدن کنید یا با شماره 09901783074 تماس بگیرید.
